“Bezoek Peru interessante ervaring”

Een kleine week waren ze op werkbezoek in Peru. FNV’s dagelijks bestuurder Leo Hartveld en Wim Mellink, beleidsmedewerker van FNV Mondiaal, waren uitgenodigd op het congres van de Peruviaanse vakcentrale CGTP. De behoefte aan meer informatie over de Nederlandse overlegeconomie bleek groot.

Leo Hartveld was begin maart 2011 al in Peru om verschillende projecten te bezoeken. Peter Gortzak zou gaan, maar bleek verhinderd. “Ik ben tevens penningmeester van FNV Mondiaal, dus het lag voor de hand dat ik hem zou vervangen. Vandaar dat ik nu werd uitgenodigd het congres van de Peruviaanse vakcentrale CGTP bij te wonen. In deze fase is de vakbeweging op zoek naar manieren om een overlegeconomie te starten. Ze zitten nog in de verkennende fase. Onze ervaringen hiermee kunnen daarbij helpen.”

Wim Mellink schreef een beeldend verslag van de reis, waarin heel veel informatie staat over de situatie van vakbonden en werknemers in Peru. Opvallend is de beschrijving van de sfeer van het congres. DE CGTP is lid van de WFTU, het communistische wereldvakverbond. Niet van de ITUC maar heeft wel een broederlijke status.

Retoriek
‘Met enige verbazing luisteren we naar de speeches van vertegenwoordigers uit Syrië, Zuid-Afrika, Griekenland, India, et cetera. Speeches worden soms onderbroken door (ondersteunende) spreekkoren van de leden op de tribunes. Kort samengevat: veel antikapitalistische retoriek, Cuba geeft de weg aan, en solidair met Palestina, dat alles afgesloten met het zingen van de Internationale.’

Mellink: “De antikapitalistische retoriek kwam meer van andere landen. De CGTP staat hier een beetje half in. Een deel van hen wil graag lid worden van de ITUC.” Hartveld: “Ik vond het wel een interessante ervaring. Die spreekkoren vond ik wel komisch en dat ze de Internationale zongen, deed me wel wat.”

Nieuwe Arbeidswet
De CGTP is zoekende naar een nieuwe weg. Onder Fujimori heeft de vakcentrale flinke klappen opgelopen. Geen enkele sectorbond functioneerde meer, behalve die van de bouw. Onder de nieuwe president Ollanta Humala, die op 28 juli werd geïnstalleerd, krijgen de bonden de kans op krachten te komen. Hartveld en Mellink ontmoetten tijdens hun dienstreis in Peru ook de viceminister van Arbeid Pablo Checa, die voortkomt uit de Peruviaanse vakbeweging. “Een van zijn beloftes is dat hij de algemene Arbeidswet gaat vernieuwen”, zegt Hartveld.

De Wet op het minimumloon, de Wet op de inheemse gemeenschap en de Wet op veiligheid en gezondheid werden door de nieuwe president vlak na zijn inauguratie getekend. Mellink: “De vorige president had steeds geweigerd deze wetten te tekenen. Het tekenen van deze wetten en zijn uitspraak dat hij Decent Work wil bevorderen, is een belangrijke reden voor het hoopvol gestemd zijn van de Peruaanse vakbeweging. Nu is een algemene Arbeidswet nodig omdat er op dit moment een onoverzichtelijke verzameling van wetten, decreten en bepalingen zijn met betrekking tot het thema arbeid.”

Overlegeconomie
Checa was erg geïnteresseerd in de manier waarop Nederland de overlegeconomie heeft ingericht, zegt Hartveld. “De cao en de AVV, beide uit de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw, vormden voor ons in Nederland een belangrijke basis voor de ontwikkeling van de vakbeweging. Het heeft de vakbonden een sterke positie gegeven. De Stichting van de Arbeid en de SER vormden een volgende fase in het positioneren van de vakbeweging in de Nederlandse economie.”

Die ervaringen bleken belangrijk voor Checa. “We hadden weinig tijd om heel veel te vertellen, maar we hebben wel een belangrijke boodschap overgebracht”, zegt Hartveld. “Zij moeten nog een hele slag maken. Het is bijvoorbeeld niet gebruikelijk dat de voorman van de werkgevers contact heeft met de voorman van de werknemers, zoals Wientjes en Jongerius dat regelmatig hebben. Terwijl je hiermee tegenover de regering wel veel sterker staat.”

Veel schendingen vakbondsrechten
Peru staat niet bovenaan de lijst van landen waar de meeste vakbondsmensen worden vermoord, zoals Colombia. Maar het aantal schendingen van vakbondsrechten is wel een van de hoogste ter wereld. Het blijkt heel moeilijk om vakbonden te vormen. “Of actieve werknemers worden omgekocht met een promotie in het vooruitzicht”, zegt Hartveld.

Mellink: “De vakbeweging in Peru is wel minder verdeeld dan in andere Latijns-Amerikaanse landen. Ze treden gezamenlijk op en dat is heel positief. Het feit dat de viceminister van Arbeid uit de vakbeweging voortkomt stemt ook hoopvol. Er waait een goede wind en men staat open voor een sociale dialoog. Aan de andere kant is het wel de vraag of de regering het volhoudt. Het is een hele brede coalitie van links tot en met rechts.”

Geen contributie
Een ander zwak punt is het fundament van de Peruviaanse vakbeweging: een cultuur van financiële contributie bestaat er niet. Hartveld: “Ze hebben geen verdienmodel. Terwijl het fundament van de moderne vakbeweging nu juist vrijgestelden vormen die onafhankelijk van een werkgever onderhandelen. Om dat te financieren heb je contributie nodig. Die heb je ook nodig voor het vullen van een stakingskas.” Er lopen wel projecten hierom heen, vertelt Mellink, maar die ontwikkelen zich moeizaam. Ook daar is nog een slag te maken.

Onder moeilijke omstandigheden
PLADES, een arbeids-ngo, is een van de belangrijkste partners van FNV Mondiaal. “Deze ngo is gespecialiseerd in trainingen en steunt de vakbeweging in Peru”, vertelt Mellink. “We hebben de projecten die wij financieren voor hen nu verlengd. Ze zijn onder meer betrokken bij de oprichting van sectorbonden. Ook werken ze aan vakbondstraining op afstand. Peru is een heel groot land, dus een virtuele website kan hierin uitkomst bieden. Daarmee kunnen ze gemakkelijker op regionaal niveau trainen.” Daarnaast financiert FNV Mondiaal ook veelbelovende initiatieven zoals het organiseren van de informele sector in samenwerking met CUT Peru, de tweede grootste vakcentrale.

Inspirerend
Leo Hartveld blikt met een goed gevoel terug op de dienstreis. “Het is goed om te zien hoe mensen in lastige omstandigheden hetzelfde werk doen als wij. Da’s indrukwekkend.” Hartveld noemt het bezoek aan de bond voor dienstmeisjes SINTTRAHOL. “Ik weet dat zij onder ingewikkelde omstandigheden zich organiseren, want de meesten hebben maar één dag per week vrij. Het was inspirerend om te zien hoe ze met elkaar vergaderden en aan scholings- en vormingswerk doen. Dat is een belangrijk fundament in de vakbeweging.”

Tekst Astrid van Unen
Amsterdam, 16 december 2011