Labour Action China: silicose-slachtoffers in China behalen overwinning
Het Chinese bedrijf Lucky Gems is niet langer welkom op de grote internationale juwelenbeurzen van Hongkong en Bazel. Dat is het resultaat van jarenlang actie voeren en procederen door een aantal voormalige werknemers van dit bedrijf dat sieraden produceert.
Stof tot nadenken
Neem het verhaal van Liu Dabeng. In 2002 moest Dabeng wegens ademhalingsproblemen stoppen met werken. Volgens het ziekenhuis waar hij zich moest melden had hij tuberculose, maar na twee jaar behandeling was er nog steeds geen verbetering in zijn gezondheid opgetreden. Een ander ziekenhuis stelde vast dat hij geen TB had, maar silicose, een stoflong als gevolg van het slijpen en polijsten van sieraden.
En daar begon de kafkaëske rondgang van Dabeng door het Chinese systeem. Stoflongen zijn de belangrijkste werkgerelateerde ziekte ter wereld. En vooral in China hebben honderdduizenden mensen deze ziekte opgelopen door de slechte omstandigheden waaronder ze moeten werken. Binnen de sieradenindustrie is vooral het bedrijf Lucky Gems berucht. Naast de slechte bescherming tegen stof laat Lucky Gems de werknemers zelf betalen voor hun medische controle, moeten ze zelf beschermende kleding en mondmaskers aanschaffen en zijn de werktijden extreem lang.
Werkgevers in China spelen vaak onder een hoedje met overheidsofficials waardoor arbeiders die proberen hun recht te halen overal de deuren gesloten vinden. Daar komt bij dat veel van de arbeiders in de sieradenindustrie afkomstig zijn van het platteland. Het zijn migratiearbeiders. Wanneer ze hun werk kwijtraken, gaan de meeste van hen terug naar de dorpen waar ze vandaan komen en geven de strijd op. Na hun ontslag hebben ze geen inkomsten meer. Het vergt veel doorzettingsvermogen om dan de strijd te blijven voeren. Maar daar ontbreekt het de actievoerders niet aan. En zoals wel vaker: de aanhouder wint.
Voor Dabeng zelf kwam het hoogtepunt van zijn strijd in augustus 2010. In die maand veroordeelde de hoogste rechter in China Lucky Gems tot het betalen van bijna een half miljoen yuan (ongeveer vijftigduizend euro). Anderen kregen soortgelijke bedragen. Het zijn de hoogste schadevergoedingen die ooit zijn toegekend in China.
Het is een aanwijzing dat de gekozen aanpak werkt. Buitenlandse druk speelt een belangrijke rol in hun strijd. De Chinese overheid is vooral bang voor gezichtsverlies. Dat de beurs in Bazel Lucky Gems de toegang weigerde zit de Chinese autoriteiten hoog. Zowel de Chinese overheid als het bedrijf Lucky Gems zijn publiekelijk aan de schandpaal genageld.
De silicose-slachtoffers worden met raad en daad bijgestaan door Labour Action China (LAC), gevestigd in Hongkong. LAC is een partner van FNV Mondiaal. Een belangrijke bijdrage die LAC kon leveren was de contacten leggen met de grote, internationale juwelenbeurzen om ook van deze kant de bedrijven onder druk te zetten. Een groot gedeelte van de markt komt daar samen, op de beurzen worden de grote deals gesloten.
Aanvankelijk gaven de organisatoren van de beurs niet thuis, maar na keer op keer voor de deur demonstreren kwam er eerst een gedragcode voor bedrijven die aan de beurzen wilden deelnemen. Vervolgens kwam er een klachtenregeling en ten slotte besloten de organisatoren het meest omstreden bedrijf, Lucky Gems dus, in 2010 de toegang te ontzeggen wegens het overtreden van ILO-bepalingen. Vanwege de grote druk heeft Lucky Gems inmiddels op een aantal gebieden haar leven verbeterd.
Hun jarenlange strijd tegen hun werkgever, de Chinese overheid en het rechtssysteem in China heeft Dabeng en zijn collega’s tot echte specialisten in Chinees arbeidsrecht gemaakt. De afgelopen jaren hebben ze honderden petities ingediend bij lokale en regionale overheden. Ze hebben zichzelf verdedigd tijdens ettelijke processen, kaartten hun zaak aan bij zowel de ILO als de WHO, en ze hebben onderhandeld met fabriekseigenaren.
Liu Dabeng en zijn medestrijders zijn voorbeelden voor arbeidersstrijd in de hele juwelensector in China geworden. Inmiddels hebben meer dan tweehonderd mensen in veertien fabrieken hun zaak aanhangig gemaakt. Het zijn allemaal mensen met stoflongen die eisen dat hun (voormalige) werkgever een schadeloosstelling betaalt omdat ze tijdens en door het werk ziek werden.
Er is grote moed voor nodig om als Chinese arbeider op te komen voor je rechten. Het is verboden om een vakbond op te richten. De staatsbonden die er wel zijn, behartigen vooral de belangen van de overheid en de fabriekseigenaren. De activisten van Lucky Gems hebben voortdurend te maken met pesterijen en intimidaties. Zelfs toen ze een klein feestje vierden na het bekend worden van de uitspraak van de rechter, kwam de politie de vreugde verstoren met de mededeling dat het een illegale bijeenkomst was. De activisten benadrukken daarom dat ze steeds zorgvuldig binnen de marges van de Chinese wetgeving blijven.
Gaandeweg hun strijd is de inzet voor Dabeng en zijn medestrijders verhoogd. Het gaat ze niet alleen meer om de compensatie die ze zelf krijgen. Er moeten dingen in het systeem veranderen, vinden ze. De arbeiders betalen nu de prijs voor de grotere economische vrijheid in China. Er is weinig oog voor arbeidsomstandigheden, migratiearbeid verstoort de sociale verhoudingen en vrije vakbonden zijn nog steeds niet mogelijk. De strijd voor de belangen van de arbeiders is zo ook een strijd voor politieke vrijheden.