Sociale zekerheid in Indonesië voor iedereen

Duizenden mensen wachtten al lange tijd buiten het parlementsgebouw in Jakarta toen op 28 oktober laat in de avond het nieuws kwam dat ze wilden horen: na 6 jaar heeft eindelijk het Indonesische parlement de Wet op aanbieders van Nationale Sociale Zekerheid aangenomen. De coalitie KAJS, bestaande uit meer dan 60 vakbonden, ngo’s en maatschappelijke organisaties, onder leiding van FNV Mondiaals partner FSPMI, heeft hier bijna twee jaar massaal actie voor gevoerd. KAJS is euforisch over dit resultaat, maar ook bezorgd.

 
In 2004 legde de wet op sociale zekerheid voor het eerst vast dat alle Indonesiërs onder een systeem voor sociale zekerheid moesten vallen. Maar hoe dat systeem eruit moest komen te zien, was tot op heden nooit uitgewerkt in een noodzakelijke vervolgwet. Die is er nu dus wel.

Trots

“We zijn heel blij met dit succes”, zegt Surya Tjandra, jurist en directeur van het Trade Union Right Centre (TURC). “Dit is het begin. Het moreel van de coalitie is hoog. Ze zijn trots op wat ze doen. Dit zal veel meer veranderingen teweeg gaan brengen in Indonesië.”

Rechtszaak gewonnen

In juli van dit jaar won KAJS, juridisch ondersteund door TURC, al een civiele rechtszaak tegen Indonesische regeringsleden. De rechter oordeelde dat de president, de vicepresident, het parlement en acht betrokken ministers de Nationale Sociale Zekerheidsheidswet hebben genegeerd en daarom schuldig zijn bevonden. Ze moesten nu onmiddellijk overgaan tot uitvoering van de wet uit 2004 en een  systeem voor sociale zekerheid inrichten. De aangeklaagden moesten bovendien 2.181.000 rupiah (bijna 35.000 euro) betalen.

Inhoud wet

Tijdens de behandeling van de wet in het parlement, eind vorige week, voerden KAJS-leden met veel toeters en bellen actie buiten het parlementsgebouw. En met succes. Het parlement heeft besloten dat per 1 januari 2014 iedereen toegang moet hebben tot de gezondheidszorg, ook de armen die niet verzekerd zijn. Dit sociale zekerheidsorgaan heet BPJS I. Daarnaast komt er een pensioenvoorziening voor alle formeel werkenden vanaf juli 2015 in BPJS II. In BPJS II komt ook een compensatieregeling voor werknemers ongelukken op het werk hebben gehad.

Jonge democratie

Vakbonden zijn volgens TURC-directeur Tjandra altijd met zichzelf bezig geweest, met hun eigen items in hun eigen sector. “Dit onderwerp, sociale zekerheid voor iedereen en pensioen voor de alle formeel werkenden, overstijgt de sectoren. Vakbonden beginnen over de samenleving na te denken. Dat is heel goed.” Tjandra wijst erop dat Indonesië feitelijk een jonge democratie is, sinds het regime-Soeharto in 1998 is verdwenen. “Nu is het de eerste keer dat de democratie een succes oplevert.”

De regering hoorde vanaf 2004 al stappen te ondernemen om de Nationale Sociale Zekerheidswet uit te voeren. Van de 10 regelingen die uitgevoerd hadden moeten worden, is er maar eentje geslaagd, stelt Tjandra. “Er is geen politieke wil om de wet echt te implementeren. Maar de bonden zullen nu de regering wel pushen.”

Grote corruptiepraktijken

Indonesië heeft nu wel het staatspensioenfonds Jamsostek, maar dat geldt slechts voor een hele kleine groep werknemers in overheidsdienst. Bij dit fonds zou sprake zijn van grote corruptiepraktijken waaraan ook sommige bonden zich schuldig maken. Niet verwonderlijk dat juist deze club zich hevig verzet tegen de nieuwe wet. Om te waken voor een verkeerde implementatie van de wet is KAJS Watch opgericht.

Controle

Tjandra gelooft dat KASJ Watch hard nodig is. “Het verzet tegen de implementatie van de wet is nog steeds groot. Daarom is controle heel belangrijk. De wet moet nog worden verankerd en we moeten het proces blijven monitoren.” Internationale steun blijft volgens Tjandra noodzakelijk.

“Het sociale systeem in Indonesië is niet te vergelijken met bijvoorbeeld Nederland”, legt Tjandra uit. “In ons land is dit nog steeds een droom. Het volk is gewend te lijden, de mensen kunnen simpelweg nog niet geloven in een sociaal stelsel. Ze willen het wel graag. Onze partners kunnen ons nog veel leren. Een wet in Indonesië is niet zomaar werkelijkheid. Daarom is druk van de KAJS Watch en internationale steun zo belangrijk.”

Euforie en bezorgdheid

Ook bij andere organisaties die samenwerken met vakbonden is de euforie over de parlementaire bevestiging van de wet groot, maar vermengd met alertheid. De Duitse ngo Friedrich Ebert Stiftung, die een kantoor heeft in Jakarta, laat weten: ‘KAJS viert feest, maar is ook erg bezorgd dat de wettekst die nu door het parlement bevestigd is, ook echt dezelfde wettekst zal zijn die de president binnen een maand moet tekenen. De coalitie is dan ook vastbesloten hun observatierol te intensiveren.’

Said Iqbal, de voorzitter van metaalfederatie FSPMI, die de KAJS coalitie leidt, schrijft: ‘We moeten ervoor zorgen dat regering en parlement daadwerkelijk deze wet gaat implementeren. Verder moeten we een financiële check doen op het Jamsostek Fonds.’ Het vermoeden bestaat dat veel betaalde werknemerspremies uit het staatsfonds Jamsostek verdwenen zijn. Voordat Jamsostek, dat een staatsbedrijf is, over gaat in  een publiek uitvoeringsorgaan, moet eerst vastgesteld worden of het geld er nog wel is en juist beheerd was in de tussentijd.

De nieuwe uitvoeringsorganen voor sociale zekerheid, BPJS I en II, komen onder toezicht te staan van een tripartiete raad, waarin werkgevers, werknemers en de overheid vertegenwoordigd zijn.

Astrid van Unen / Ruth Vermeulen

Lees ook:
Indonesische regering schuldig bevonden aan sociale onrechtvaardigheid
De tijgers van Indonesië