Shipbreaking Project

Shipbreaking is een van de gevaarlijkste beroepen ter wereld. Business is booming maar de sloop wordt gedaan door honderdduizenden ongeschoolde arbeiders, onbeschermd, onverzekerd, tegen een karig loon. In het Shipbreaking project zet FNV Mondiaal zich in voor de verbetering van de leef- en werkomstandigheden van de shipbreakers en hun families in India, Bangladesh en Pakistan.

Shipbreaking is een van de gevaarlijkste beroepen ter wereld. Afgeschreven schepen worden in Zuid-Oost Azië direct de kust opgevaren en ter plekke gedemonteerd door duizenden opeengepakte bedrijfjes met slechts één doel voor ogen: zoveel mogelijk geld verdienen aan het nog bruikbare materiaal.

En de sector groeit. De economische crisis zorgt ervoor dat jaarlijks honderden schepen uit de vaart worden gehaald en op de schroothoop belanden. In de grootste sloophaven ter wereld, Alang in India, waar de helft van de schepen wordt gedemonteerd, zetten de sloopbedrijven honderden miljoenen euro's per jaar om. 

Geld dat wordt verdiend met de doorverkoop van nog bruikbare materialen, voornamelijk staal. Die verwerking vindt plaats in de aangrenzende dorpen die langzaam uitgroeien tot heuse steden. Het economisch hongerige China is grootafnemer.
Tot zover de successtory voor de scheepseigenaren en sloopondernemers. Want de industrie kent een duistere keerzijde.

Arbeids- en leefomstandigheden

Honderdduizenden ongeschoolde arbeiders, veelal migranten van het platteland, worden geronseld door koppelbazen om voor een laag dagloon in levensbedreigende omstandigheden te werken op honderden kleine sloopwerven aan kilometers kust langs de Indische Oceaan.

Verbrijzelde ledematen door loodzware stalen platen, brandwonden door ontploffende chemicaliëntanks die onbeschermd gedemonteerd worden met snijbranders, asbest dat met slechts een zakdoek voor de mond wordt losgerukt. Voorlichting en controle op veiligheid ontbreekt, corruptie en uitbuiting zijn aan de orde van de dag. Geregeld vallen er doden.

In de sloppenwijken achter de werven zijn weinig tot geen sociale voorzieningen voor de arbeiders en hun gezinnen. Verzamelplaatsen van ziekte en armoede. Schoon drinkwater is een schaars goed. Scholen voor kinderen zijn slechts mondjesmaat aanwezig. Winkels waar gezond voedsel kan worden gekocht zijn er bijna niet.

Shipbreaking Project

Deze omstandigheden leidden ertoe dat de International Metal Federation (IMF) in juli 2003 het Shipbreaking Project in gang heeft gezet. Via dit project zet ook FNV Mondiaal zich in voor verbetering van de leef- en werkomstandigheden van de shipbreakers en hun achterban in India en recent ook Bangladesh en Pakistan, zonder de werkgelegenheid te schaden.

Het project omvat het organiseren van arbeiders, voorlichting over veiligheid en gezondheid en het voorzien in schoon drinkwater. FNV Mondiaal verschaft financiële support aan het project, maar voorziet ook in kennisuitwisseling tussen partijen uit de Nederlandse vakbeweging, scheepsbouwindustrie en lokale werknemers en organisaties ter plaatse.


watertank met schoon drinkwater

In het Shipbreakers Project werken verschillende internationale en lokale organisaties samen. Het IMF coördineert. FNV Mondiaal verschaft steun. De Mumbai Port Trust Dock & General Employees Union is actief. De Mumbai Port Authority is betrokken. Vertegenwoordigers van de vakbond ter plaatse informeren en adviseren. (Internationale) vakbondsleden en bedrijfsleven wisselen kennis uit omtrent veiligheid.

Inmiddels vindt het Shipbreaking Project plaats op de werven van Mumbai en Alang in India. Ook zijn de eerste stappen gezet voor organisatie van arbeiders in Bangladesh en Pakistan. En wordt gekeken naar mogelijkheden om met Chinese partijen in contact te komen.

De vakbonden ondervinden obstakels in de uitvoering van het project. Het is vaak onduidelijk wie op de werf nu verantwoordelijk is voor wat. De hiërarchie van ondernemers, tussenpersonen, koppelbazen en verantwoordelijke autoriteiten is zeer ondoorzichtig. Arbeiders worden door intimidatie tegengewerkt en bureaucratie, corruptie en nepotisme vormen een bijkans ondoordringbare barrière.

Resultaat

Toch zijn de afgelopen jaren tastbare resultaten geboekt. Tienduizend arbeiders zijn inmiddels verbonden aan een van de lokaal actieve vakbewegingen. Er is schoon drinkwater op en rond de sloopwerven van Mumbai, na succesvolle afspraken met de Mumbai Port Authority.

De Indiase havenbond MPTDGEU heeft kantoortjes geopend bij de sloopwerven in Mumbai waar arbeiders met vragen terecht kunnen en 1e hulp trainingen kunnen volgen. Ruim honderd shipbreakers zijn nu getraind om direct eerste hulp te verlenen bij een bedrijfsongeval.



In Alang zijn vertegenwoordigers van de vakbond actief benaderbaar voor de arbeiders. Vrouwen worden gestimuleerd zich te organiseren om zo bij de lokale woningbouwverenigingen te kunnen pleiten voor betere voorzieningen.

Industriële status belangrijke stap

Maar belangrijkste wapenfeit van het door de IMF gecoördineerde Shipbreaking Project is misschien wel de vorig jaar toegekende 'Industriële Status' aan de voorheen informele sloopsector. Hierdoor is het arbeidsrecht van toepassing, worden inspecties mogelijk gemaakt en hebben de arbeiders toegang tot het minimum loon en betere sociale voorzieningen. Zo kunnen families van 'op de werkvloer' overleden arbeiders nu sneller aanspraak maken op compensatie.



De vorderingen van het Shipbreaking Project vinden hun plek in de halfjaarlijkse tussenrapportages en de jaarrapportage. Concrete doelen worden gesteld. Concrete resultaten worden gehaald.

Dat wil niet zeggen dat het werk erop zit. Naleving van afspraken en wetten schiet nog erg tekort. De infrastructuur van het project is nog wankel. Maar de basis ligt er. Een basis waarop voortgezet kan worden. 

Toekomst


Kinderen van de scheepsslopers

De groei van de sector maakt het noodzakelijk om ook de activiteiten van de bonden uit te breiden. Immers, het aantal werknemers groeit met de toenemende bedrijvigheid. Daarbij is concurrentie tussen sloopbedrijven erg hoog, wat druk zet op de lonen die toch al laag zijn.

Het Shipbreaking Project beoogt daarom in de toekomst meer arbeiders te organiseren, om beter de belangen te kunnen behartigen bij onderhandelingen met overheid en werkgevers. Om sterker te staan tegen uitbuiting en om betere voorlichting omtrent veiligheid en gezondheid mogelijk te houden.

Daarnaast richt het project zich ook meer op de vrouwen van de arbeiders, die met hun gezinnen in de aangrenzende dorpen en steden wonen. De vrouwen vormen een basis voor de lobby naar lokale overheden en instanties als woningbouwverenigingen om betere leefomstandigheden te creëren.

Te denken valt aan meer scholen, betere sanitaire voorzieningen en meer winkels om gezond eten te kunnen kopen. Dit komt het welzijn en de gezondheid van de bevolking ten goede, én de lokale economie. 

Op nationaal en internationaal niveau wil het Shipbreaking Project zich blijven inzetten voor betere regelgeving, en naleving ervan. Sociale zekerheid speelt hierin een grote rol. Vergoedingen bij ziekte, ongevallen of overlijden van arbeiders is daar een voorbeeld van.



Maar ook bescherming bieden tegen werkgevers die, nadat een schip eenmaal is gesloopt en de materialen zijn verkocht, met de noorderzon vertrekken zonder loon uit te betalen.  

Met het oog op het milieu valt ook nog veel te winnen. Nu verdwijnen nog veel chemicaliën die vrijkomen bij de sloop direct in zee. Dat heeft te maken met slecht georganiseerde afvalverwerking, maar ook met de bouw van de schepen zelf.

Duurzame scheepsbouw
De toekomst van duurzame shipbreaking industrie ligt daarom op de tekentafel van scheepsbouwers. Recyclen van schepen op duurzame en veilige wijze begint bij een duurzame bouw. In het ontwerp al rekening houden met de sloop. Zodat die sloop veilig kan plaatsvinden, zonder schade voor mens en milieu.

Ook die visie wil FNV Mondiaal via het Shipbreaking Project uitdragen. Door bouwers en slopers met argumenten te overtuigen, door bijvoorbeeld internationale regelgeving af te dwingen rondom documentatie van eigendom van de schepen. Om zo verantwoordelijken aan te kunnen spreken op hun plek in de keten.

Onderdeel van de duurzame toekomstvisie op de scheepsbouw- en sloop, is tevens het pleiten voor de zogenaamde 'Green Docks'. Droogdokken die voldoen aan de scherpste milieu- en veiligheidseisen.

Droogdokken waar arbeiders in een beschermde omgeving hun veilige werk kunnen doen en olie en andere chemicaliën niet in zee belanden, maar opgeslagen worden voor verantwoorde verwerking. Die Green Docks bestaan al. Het kan.

Links

• FNV-kaderleden bezoeken shipbreaking project in India
• Scheepssloperij-industrie moet veiliger
• Green Docks