Dossier China

Dwangarbeid is in China verboden, maar komt nog steeds voor in commerciële bedrijven en zelfs werkkampen, waar een zogenoemde ‘heropvoeding door arbeid’ plaatsvindt. Dan gaat het om kleine misdadigers, dissidenten en arbeidsactivisten. Mensenhandel is ook bij wet verboden, maar blijft een ernstig probleem. Kinderarbeid is enorm toegenomen ten gevolge van de economische crisis en een toenemend aantal bedrijven dat de mazen van de wet opzoeken.

Arbeidsactivisten worden in China regelmatig geïntimideerd en buitengesloten en migrantarbeiders uit het buitenland hebben structureel te maken met discriminatie. De staatsfederatie All China Federation of Trade Unions (ACFTU) is nog steeds de enig toegestane vakbond. Haar rol en supervisie zijn in 2008 versterkt via wetgeving, vooral als het gaat om het oplossen van arbeidsvraagstukken en het helpen bij de bevordering van de landelijke ontwikkeling van een ‘harmonieuze samenleving’ en een ‘harmonieuze werkplek’.

Vakbondsrechten in de praktijk

Dwangarbeid
Uit mensenhandel vloeit vaak dwangarbeid voort. In mei 2010 bijvoorbeeld redde de politie 34 mensen, die gedwongen waren om te werken bij een steenoven in de provincie Hebei. De media maakten in december media melding van een ontdekking van 11 gehandicapte werknemers in de bouwmaterialenfabriek Jiaersi Green Bouwmateriaal. De arbeiders waren naar verluidt al regelmatig geslagen en aten hetzelfde voedsel als de fabriekshonden. Geen van de werknemers in de fabriek was ooit betaald, ook al werkten sommigen er al vier jaar. Arbeiders die probeerden te ontsnappen werden ook geslagen.

De bedrijfseigenaar verklaarde dat hij een agentschap een bedrag van 9000 yuan (1350 dollar) had betaald voor de levering van vijf arbeiders en daarna nog eens 300 yuan per werknemer per maand. Volgens schattingen zijn alleen al in Shanxi meer dan 53.000 migrantwerkers aan het werk in ruim 2000 illegale steenovens.

Arbeidsactivisten
Onafhankelijke vakbonden zijn niet toegestaan. Arbeidsactivisten belanden vaak in de gevangenis en de wetgeving wordt regelmatig aangescherpt. Onder beschuldiging van het ‘openbaar maken van staatsgeheimen’ worden arbeidsactivisten die onderzoek doen bestraft. Desondanks groeit het aantal werknemers dat binnen bedrijfsvestigingen dat campagnes voert en soort van vakbond opricht.

Massaontslagen
Het aantal stakingen - zowel spontaan en gepland, maar zonder de toestemming van de staatsvakbond - blijft toenemen, vooral onder werknemers van particuliere ondernemingen. Privatisering en de daaruit voortvloeiende massaontslagen zijn een belangrijke oorzaak van arbeidsonrust in staatsbedrijven. Lage lonen, onbetaalde lonen en slechte arbeidsomstandigheden zijn vaak de aanleiding van stakingen in de privésector. Alleen al in de provincie Guangdong zouden elke dag ongeveer 1000 werknemers betrokken zijn bij een actie of werkstaking.

Voorbeelden van schendingen in 2010
Op 15 januari gingen zo’n 10.000 werknemers van United Win (China) Technology in Jiangsu, onderdeel van de Taiwanese onderneming Wintek Group, in staking. Ze protesteerden tegen loonverlaging en slechte arbeidsomstandigheden. Honderden gewapende agenten sloegen in op de menigte, ook op de vrouwen. Ruim 100 werknemers raakten gewond.

Tegelijkertijd kwam naar buiten dat werknemers tekenen van vergiftiging vertoonden, omdat ze bloot hadden gestaan aan chemische substanties zonder adequate beschermingskleding. Tenminste 40 van hen lagen aan het eind van 2010 nog in het ziekenhuis. Een werknemer vertelde dat er al 3 collega’s overleden waren en enkele anderen verlamd waren geraakt. Het bedrijf verklaarde dat het hier ging om een ‘misverstand’.

Gevangenis en werkkamp
Arbeidsactivisten lopen vaak het risico in de gevangenis te belanden. Zo werd Luo Xi, een arbeidsactivist uit Shaoyang, provincie Hunan, tot twee jaar heropvoeding veroordeeld wegens ‘verstoring van de sociale orde’. Hij had meegedaan aan een lerarenstaking voor meer loon en betere arbeidsvoorwaarden. Voordat hij naar een werkkamp werd gestuurd, zat hij enige tijd vast in een gevangenis tussen criminelen. Daar werd hij gedwongen 16 uur per dag te werken en mocht hij slechts 4 uur per nacht slapen.

Stakingen bij Honda
Bij Hondafabrieken in Foshan en Guangdong werden succesvolle stakingen gehouden voor betere lonen. In Foshan vroegen werknemers een verhoging van 24 tot 32%. Na aanhoudende druk ging het management overstag. In Guangdong legden de werknemers een week het werk neer en boekten eveneens succes door het krijgen van loonsverhoging.

Zelfmoorden
China werd in mei opgeschrikt door een golf aan zelfmoorden onder werknemers van Foxconn Technology Group, die voor grote computerbedrijven produceert, waaronder Apple. 12 Werknemers sprongen van hoge gebouwen; 10 overleden en 2 hielden ernstig letsel over. Later in het jaar pleegden nog minstens 2 werknemers zelfmoord. Ze raakten doorgedraaid door het continue overwerk waartoe ze gedwongen werden.

Meer informatie
Veel meer informatie over schendingen van vakbondsrechten in China is te vinden op de site van de International Trade Union Confederation ITUC>>

De keerzijde van Apple

De arbeidsomstandigheden bij Foxconn, de Chinese leverancier van Apple, zijn niet te filmen - letterlijk en figuurlijk. FNV Mondiaal steunt de Chinese studentenorganisatie SACOM die opkomt voor de werknemers die de iPads en iPhones in elkaar zetten.

EenVandaag maakte een uitzending over de andere kant van Apple, waarin Andriette Nommensen van FNV Mondiaal aan het woord komt. Al Jazeera maakte het item iProtest waarin Debbie Chan van SACOM gevolgd wordt in haar onderzoek naar de omstandigheden bij Foxconn.
Bekijk de films en meer >>

Cruciale tijden voor werknemers in China

Werkbezoek van vice-voorzitter van de FNV Peter Gortzak aan Hong Kong en China, oktober 2011, met bijwoning kick off IDH electronicaprogramma. Ook vele ontmoetingen met partners en vakbondsleden die hem de oren van het hoofd vroegen: “Zijn de stakingen bij jullie gewelddadig?” “Ben je vrijwillig of verplicht lid van de vakbond?” “ Helpt de vakbeweging bij jullie niet de werkgevers?”.Lees verder >>