Dossier Colombia

Beknopte samenvatting van het jaarrapport van de International Trade Union Confederation over de mensenrechten van werknemers en vakbonden in Colombia in 2011.

Hoewel er enige vooruitgang is geboekt, blijft het langdurige geweld tegen de Colombiaanse vakbeweging doorgaan. Vakbondsmensen worden nog steeds vermoord, geïntimideerd of raken verdwenen. In 2011 werden 29 vakbondsmensen vermoord. Hoewel sommige pogingen zijn ondernomen om deze misdaden te onderzoeken, is het merendeel onopgelost gebleven. De regering ontbeert duidelijk de capaciteit om vakbondsrechten te beschermen. De vicepresident van Colombia, heeft namens de regering de grote omvang van het geweld erkend, iets dat eerdere regeringen nooit hebben gedaan.

Achtergrond

Op 7 april tekende president Santos een actieplan met president Obama van de VS op het gebied van arbeidsrechten, waarin staat dat de Colombiaanse regering de zogenaamde verenigde arbeidscoöperaties zal afschaffen, vakbondsmensen bescherming zal bieden en maatregelen zal nemen tegen het anti-vakbondsgeweld. Ook zal het ministerie van Arbeid opnieuw worden ingesteld, die door de vorige regering was afgeschaft.  In mei is een tripartite overeenkomst gesloten tussen de regering werkgevers en een van de vakcentrales. In de overeenkomst ontbreken helaas essentiële zaken zoals wettelijke regels rondom het recht op collectieve onderhandeling in de publieke sector.

Vakbondsrechten volgens de wet

Recente nieuwe wetten en rechtspraken hebben de bescherming tegen vakbondsdiscriminatie en inmenging verbeterd, evenals de erkenning van vakbonden en onderhandelingen in de publieke sector. Vrijheid van vereniging is eveneens vastgelegd als basisrecht in de Grondwet. Er zijn echter nog problemen met diverse contractuele regelingen, zoals de verenigde arbeidscoöperaties (CTA’s), servicecontracten en maatschappelijke en commerciële contracten, die onvervalste dienstrelaties maskeren en worden gebruikt om te voorkomen dat werknemers vakbonden oprichten. Als antwoord hierop heeft de regering in 2011 een decreet uitgedaan, waarin gesteld wordt dat geen enkele werknemer, inclusief werknemers in coöperaties, ingehuurd mogen worden zonder bescherming van de wettelijke arbeidsrechten. Het decreet stelt ook zware boetes voor werkgevers die zulke contractuele regelingen misbruiken.

Het recht op collectieve onderhandelingen is wettelijk vastgelegd. Hieronder vallen echter niet de pensioenen. Nieuwe wetgeving is in 2011 aangenomen om de wijdverbreide praktijk van directe ‘collectieve’ overeenkomsten met werknemers te tackelen, die bedoeld zijn om de positie van vakbonden te ondermijnen.

Vakbondsrechten in de praktijk

Nog steeds zijn vakbondsdiscriminatie en het criminaliseren van stakingsacties onderdeel van de ondermijning van de sociale dialoog. Een voorbeeld speelde in de Campo Rubiales olievelden. De verschrikkelijke omstandigheden waaraan ingehuurde werknemers zijn onderworpen door de Canadese multinational Pacific Rubiales leidde op 19 juli tot een staking onder de 1100 contractwerkers, vallend onder Montajes JM. De actie werd met wrede hand door de politie beëindigd. Daarop werden 19 werknemers ontslagen.

Aan het begin van 2011 bezocht een hoge ILO-commissie Colombia, die constateerde dat de vakbeweging al lang onder het geweld in het land lijdt. Zij deed een aantal aanbevelingen, gekoppeld aan deadlines voor implementatie en maatregelen om de vrijheid van vereniging te beschermen. Aan het eind van het jaar waren de meeste aanbevelingen nog niet opgepakt.

In 2011 waren er 480 schendingen van het recht op leven, vrijheid en lichamelijke integriteit van vakbondsmensen. De 35 moorden, 3 gedwongen verdwijningen, 10 pogingen tot moord, 342 bedreigingen, 43 pesterijen, 34 gedwongen verplaatsingen, 16 willekeurige detenties, 2 gevallen van marteling en 1 ontvoering zijn het bewijs dat het geweld nog steeds bestaat en nog steeds invloed heeft op werknemers die deelnemen aan vakbondsactiviteiten. De vermoedelijke daders van deze misdaden zijn in de 337 gevallen onbekend. Van de 143 resterende gevallen werden er 104 (72,7 procent) gepleegd door paramilitairen, 34 gevallen (23,8 procent) door politiemensen, 3 (2,1 procent) door de guerrillagroepen, en 1 geval (0,7 procent) werd toegeschreven aan gewone criminaliteit en 1 andere aan een werkgever.

Voorbeelden van schendingen in 2011

Leden van de bedrijfsgelieerde vakbond Sindicato de Trabajadores de Minipak (Sintraminipak) hadden te maken met voortdurende intimidatie. Bestuursleden kregen met represailles te maken, zoals onrechtmatige disciplinaire maatregelen. Ze werden 15 tot 45 dagen geschorst zonder loon en zonder een behoorlijk proces.

Werknemers van de OMA-restaurantketen richtten een eigen vakbond op: de Sindicato Nacional de Trabajadores de Restcafé OMA S.A. (Sintraoma Colombia), gelieerd aan de Colombiaanse vakcentrale CGT. Het management ontsloeg minstens 19 werknemers in een poging de vakbond te vernietigen en vakbondsbestuurders werden voordeeltjes beloofd als ze zich zouden terugtrekken uit de organisatie. Ook veranderden ze vaste contracten in tijdelijke, om werknemers te weerhouden van lidmaatschap van de nieuwe vakbond. De CGT maakte de zaak aanhangig bij de rechtbank. Op 18 mei oordeelde de rechter dat het bedrijf het recht op organiseren moet respecteren, maar het management negeerde de uitspraak. Daarop volgde een nieuwe zaak voor de civiele rechtbank. Op 14 september oordeelde de rechtbank opnieuw dat het recht op organiseren moet worden gerespecteerd. De rechter eiste betaling van een boete die gelijk staat aan 5 minimumlonen. Het bedrijf moest ook de ontslagen werknemers opnieuw in dienst nemen.

Volgens de statistieken zijn tussen 1 januari 1986 en 31 december 2011 2914 vakbondsmensen vermoord. Daarvan waren 2643 man en 274 vrouw en ruim 26 procent van hen was vakbondsleider. In deze periode vonden 11.942 schendingen van recht op leven, vrijheid en fysieke integriteit plaats. Verder zijn er 290 pogingen tot moord op vakbondsmensen geweest, 222 ontvoeringen, ten minste 5397 vakbondsmensen ontvingen doodsbedreigingen en 1776 werden gedwongen overgeplaatst.

Meer informatie

De lijst van vermoorde vakbondsmensen in 2011 is lang. Veel meer informatie hierover en over schendingen van vakbondsrechten in Colombia is te vinden op de site van ITUC .