“In China zijn civiele procedures doolhoven”

Labour Action China (LAC) speelde een belangrijke rol in de strijd voor erkenning van silicose-slachtoffers in China. Werknemers raakten ziek van de bewerking van edelstenen en werden zonder compensatie naar huis gestuurd. Na lange strijd hebben ze alsnog erkenning en compensatie gekregen, en is de grootste boosdoener, Lucky Gems, geweerd van de belangrijkste Zwitserse juwelenbeurs. Suki Chung, directeur van het LAC, vertelt over dit succes.

Ze is een paar weken in Europa en doet ook twee dagen FNV Mondiaal aan, een van de partners van het LAC. Suki Chung, klein maar dapper, en zeer scherp in haar analyses, weet tijdens een ochtend in maart een aantal ambtenaren van ministerie van Buitenlandse en Economische Zaken sterk te boeien met haar succesverhaal over de silicose-slachtoffers in China. Ze hangen aan haar lippen en raken zichtbaar overtuigd van de noodzaak steun te bieden aan dit soort ngo’s.

’s Middags doet ze hetzelfde verhaal met dezelfde passie nog eens over. Een verhaal van een lange strijd tegen Hong Kongse multinationals in China en tegen de Chinese overheid. Tien jaar geleden werden werknemers in de edelstenenindustrie ziek. Zij werkten zonder beschermende kleding, terwijl het bewerken van edelstenen veel stof veroorzaakt. Werknemers ademden die stof in en ontwikkelden silicose, ook bekend als stoflong. Deze ziekte heeft veelal een dodelijke afloop.

“Werkgevers ontsloegen hun zieke werkkrachten, zeiden dat ze misschien leden aan tbc”, vertelt Chung. “Maar ze herstelden niet van de medicijnen tegen tuberculose en gingen op zoek naar de juiste diagnose. Ziekenhuizen constateerden silicose, maar mochten geen rapport hierover te maken, omdat zij geen overheidstoestemming hadden om dit te onderzoeken, of ze lieten zich omkopen door de werkgever.”

Bewijzen
Het merendeel van de slachtoffers waren migranten, die na hun ontslag terugkeerden naar hun thuisdorp. Maar een aantal bleef in de stad en vocht door voor erkenning van hun beroepsziekte. “Ze moesten eerst bewijzen dat ze voor een bepaalde werkgever hadden gewerkt, maar er bestond geen contract. En de overheid zei: ‘Als je geen lopende werkrelatie hebt, kunnen we geen zaak beginnen.’ Daarop bundelden de slachtoffers hun krachten en kregen ze steun van enkele ngo’s, waaronder van ons.”

Lucky Gems, het juwelenconcern waar veel werknemers ziek werden, is een Hong Kongs bedrijf en de standplaats van het LAC is ook in Hong Kong. Het lag dus voor de hand de pijlen daarop te richten. “We gingen acties en protesten in Hong Kong organiseren, maar ageerden ook tegen andere juwelenbedrijven. De slachtoffers vochten hard in China en wij voorzagen ze van de nodige documenten.”

Stervende
In het Zwitserse Basel wordt jaarlijks de grootste juwelenbeurs van de wereld georganiseerd. Het LAC eiste schorsing van een aantal juwelenbedrijven uit Hong Kong. Chung: “Daarin betrokken we ook de internationale vakbeweging en de FNV. Die steun was heel belangrijk.” In 2008 werden onder druk van de campagne van het LAC en de silicose-slachtoffers richtlijnen over maatschappelijk verantwoord ondernemen opgesteld: bij klachten moesten bedrijven gaan bewijzen dat ze een eerlijke arbeidspraktijk voerden. Ook de Hong Kongse Handelsraad paste zijn regels aan, met de ILO-conventies als basis.

“Maar dat was alleen op papier! De Baselse juwelenbeurs bleef vragen om gerechtelijke uitspraken over misstanden. Die vertragingstechniek werkte, omdat sommige slachtoffers al stervende waren en niet meer in staat waren om voor hun rechten op te komen. Ondertussen zochten we in China naar mazen in de wet en bleven we de vakbond, rechters en de overheid uitdagen. Wordt er voldoende voor de werknemers gezorgd? Negeren ze hun rechten?”

In december 2009 kwam de eerste gerechtelijke uitspraak: Lucky Gems werd verantwoordelijk geacht voor de ziekte van zijn werknemers. Ze werden verplicht schadevergoeding te betalen, maar dat stelden ze steeds uit. “In 2010 kreeg Lucky Gems te horen niet meer welkom te zijn op de Baselse juwelenbeurs. Die slag kwam hard aan. Pas toen gingen ze over tot het uitbetalen van die schadevergoedingen.”

Minstens 200 werknemers van Lucky Gems hebben silicose opgelopen. Meer dan 80 kregen een schadevergoeding, deels dankzij een schikking. 15 Werknemers vochten door tot de wettelijke compensatie, die aan de hand van psychologische stress, leefkosten van de familie en langdurige medische behandeling wordt bepaald. Van die 15 kregen er 6 daadwerkelijk de volledige compensatie. Zij ontvingen samen uiteindelijk bijna een half miljoen yuan (ongeveer vijftigduizend euro).

Mondige werknemers
Een juridische strijd voeren in China is een zware klus, zegt Chung. “Civiele en juridische procedures zijn doolhoven. De roadmap in China is onbekend. Alles kan gebeuren. De Chinese overheid werkt niet mee, ze is bang voor mondige werknemers. Lokale overheden willen altijd werknemersprotesten onderdrukken. Ze spelen graag onder één hoedje met buitenlandse investeerders en bedienen hen graag.”

De behaalde successen smaken voor het LAC naar meer. De ngo heeft via Chinese organisaties amendementen ingediend op een nog jonge Wet voor Bedrijfsziekten. “Die wet is nog nooit getest, terwijl ondertussen duidelijk is dat er gebrek aan inspectie heerst en er veel administratieve problemen bestaan. Dat hebben we via amendementen kunnen rechttrekken in de provincie Guan Dong en nu is het zaak die ook in de andere provincies te laten gelden.”

Fonds voor slachtoffers
Op dit moment is het LAC druk bezig met het oprichten van een platform voor advocaten met een aantal hoogopgeleide lobbyisten. Zij moeten gaan zorgen voor een fonds voor slachtoffers van beroepsziekten, die daaruit gecompenseerd kunnen worden. “Zij moeten die compensatie vooraf krijgen, dus voordat ze naar het ziekenhuis gaan, en niet zoals nu achteraf. Daarmee is de zorg dan ook gegarandeerd.”

De ambities zijn hoog, want “we willen deze veranderingen uiteindelijk in het hele Chinese systeem doorvoeren”, zegt Chung. “We blijven allianties bouwen en solidariteit tonen. De FNV heeft ons hierin goed geholpen en kan dat blijven doen, ook door campagnes op te zetten. De conferentie ‘Made in China’ in 2007 was een hele belangrijke solidariteitsdag voor de slachtoffers. Dat heeft hen echt gesteund.”

Astrid van Unen
Amsterdam, 22 maart 2011